«Үчүнчү дүйнөдө- биринчи дүйнөгө»

“Алсыздар саясатка келбесин, алар үчүн эң жакшысы үйдө отуруп байпак токусун. Саясат алсыздар үчүн эмес. Ал үчүн күч керек”. Ли Куан Ю

Алмашкыс лидер Ли Куан Ю

Ли Куан Ю – сингапурлук саясатчы, Сингапур Республикасынын биринчи премьер-министри, Сингапур «экономикалык кереметинин» авторлорунун бири. Ал 1923-жылы 16-сентябрда Сингапурда, түбү кытай үй-бүлөсүндө төрөлгөн.Адегенде Сингапурдагы Телок Курау мектебинде жана Раффлз институтунда («Раффлз-Коллеж», азыр Сингапур улуттук университети), кийин британдык Кембрижде (1945-1949) окуган. 1949-жылы мекенине кайтып келген. 1950-жылдан баштап Сингапурдагы Laycock and Ong компаниясында адвокаттык практика менен алектенип, профсоюздук кыймылга аралашат. 1954-жылы «Элдик аракет» партиясынын (аталган партия 1959-жылдан тартып бийликке келген) башкы катчысы болуп шайланат. 1959-жылдан 1990-жылга чейин премьер-министр постун ээлеп турган. 1990-2004-жылдары кийинки башкы министр Го Чок Тонгдун өкмөтүндө ага министр болуп турган. 2004-жылдын августунда өз уулу Ли Сяньлундун өкмөтүндө министр-ментордун (устаттын) кызматын ээлеген. Ли Куан Ю 30 жыл башкы министр кызматында, 7 жыл өкмөттүн устаты кызматында иштегенден кийин жаштарга орун бериш үчүн толук эс алууга чыгып кеткен.
Англиянын мурдагы башкы министри, англиялык экономиканы көтөрүүдө кыйшаюусуз позицияны ээлегендиги үчүн “темир айым” атанган Маргарет Тэтчер өз кезегинде: «Бир кезде Сингапур Улуу Британиядан үйрөнгөн болсо, азыр биз Сингапурдан сабак алуудабыз», – деп айткан. Тэтчер Ли Куан Юнун инсандыгы тууралуу минтип айтканы да белгилүү: «Мен премьер-министр кезимде Ли Куан Юнун ар бир сөзүн окуп жана талдап турдум. Ал пропагандисттик туманды таратып, учурдун проблемалары жана аларды чечүүнүн жолдору тууралуу өз көз карашын укмуштай ачык айтчу. Ал бир да жолу жаңылган жок». Коррупцияны кандай методдор менен жеңгендиги тууралуу суроого Ли Куан Юнун берген жообу жалпыга кеңири белгилүү: “Ишти кыйышпас үч досуңузду түрмөгө отургузуудан баштаңыз. Эмнеге отурганын Сиз билесиз, эмнеге отурганын алар да билишет.” Бул жерде көрүнүп тургандай, коррупцияны жеңүү үчүн, баарынан мурда, темирдей бекем эрк керек.

"Үчүнчү дүйнөдөн" "биринчи дүйнөгө"

 

Шаардын денгээлинен өнүккөн өлкөгө айланган Сингапур

Эгемендикти алгандан (1959-жылдан) баштап Сингапур мамлекеттүүлүктүн бардык атрибуттарын жаңыдан түзүү кыйынчылыгына дуушар болот. Мамлекетте экономиканын бардык тармактарын, мамлекетти башкаруу системасын, элге билим берүү системасын, саламаттык сактоону, каржылоо жана банк системасын, тартип сактоо системасын жана куралдуу күчтөрдү жаңыдан түзүү иштерин, эл аралык мамилелерди жолго коюу маселесин тез арада токтоосуз чечүү зарылдыгы келип чыгат.
Сингапур 1950-жылдарда көп улуттуу 1 миллиондой калкы бар (азыр 3 миллиондон ашык) шаар болгон, мунун 75.4 пайызын кытайлар, 13.6 пайызын – малайзиялыктар, 8.6 пайызын индилер түзгөн. Ал түштүгүндө 100 миллиондон ашык калкы бар Индонезия менен, түндүгүндө 6 миллиондон ашуун эли бар Малайзия менен чектешип турган. Түштүк-Чыгыш Азиядагы эң кичине мамлекет болгондуктан, Сингапур кубаттуу коңшуларынын көлөкөсүндө гана болуп, же эгемендигин таптакыр жогото тургандай абалда эле. Ли Куан Ю болсо башкача ойлонгон жана башкача кадамдарга барган. Ал жатса-турса да Сингапур эптеп эле мамлекет аты бар бир шоркелдей эмес, башкалардан жогору турган, экономикасы өнүккөн бай мамлекет болсо деп кыялдануучу.
Ли Куан Ю өз жергесинде ресурстун жоктугун сингапурлуктардын билими, билгилиги, тартиби жана тапкычтыгы жаап турушу керек деп эсептеген. Ал өз мекендештерин мурда аларга эч качан мүнөздүү болбогон нерселерди жасоого чакырган жана ошондой болушуна талыкпас мээнети менен жетишкен: адегенде өз шаарын тазалоо жана андан ары дайыма таза кармоо; өз коңшулары, мекендештери менен чырдашпай, өз ара түшүнүшүп дайыма ынтымакта жашоо; ар ким өз милдетин, өз жумушун так жана өз убагында аткаруусу д. у. с. Бүгүнкү Сингапур – Ли Куан Юнун кыялынын 20 жыл ичинде толук ишке ашканына талашсыз далил. Эгемендикти алган учурда ар бир жанга киреше 400 АКШ долларына жетпесе, азыр бул киреше 57 миң доллардан ашат (салыштыргыла: бул цифра АКШда 47$, ГФРда 36$). Сингапур – жогорку технологиялар боюнча Түштүк-Чыгыш Азиянын көзүрү, бул аймактын коммерциялык дарбазасы жана илимий борбору. Сингапур бул аймактын эле эмес, бүткүл дүйнөнүн саясатында, экономикасында чоң роль ойнойт.

"Үчүнчү дүйнөдөн" "биринчи дүйнөгө"

 

“Сингапурдун тарыхы: “үчүнчү дүйнөдөн” “биринчи дүйнөгө”

Бул китепте автордун өзгөчө жетишкендиктери баяндалат. Көрсө, Ли Куан Ю өз ишинде дайыма Сингапурдун эле кызыкчылыгын ойлобостон, коңшуларынын кызыкчылыгын да сактап келиптир. Тигил же бул оюн ишке ашыруунун алдында ал дайыма мындай жумуш кошуналарында жана башка жактарда кантип турмушка ашырылгандыгына толук талдоо жасап, бардык варианттарды ойлонуштуруп чыкчу экен. Ли Куан Ю башкалардын тажрыйбасын өз мамлекети үчүн эч качан дароо эле жана түздөн-түз колдонбоптур. Ал каралып жаткан мамлекеттин, коомдун бардык өзгөчөлүктөрүнө, проблемаларына системалык талдоо жүргүзүү менен толук изилдеп, Сингапурдуку менен салыштырган. Ли Куан Ю өзүнүн дайыма кагаз карабай, адамдын көзүнө тике карап сүйлөгөнүн элди артынан кантип ээрчитип алгандыгынын бир себеби катары эсептейт. Ли Куан Ю өз китебинде эч бир сырды жашырбастан, бардык маселелер боюнча ойлорун жана жүргүзгөн иштерин толук ортого салат. Батыштын жекечилдиги (индивидуализми) менен өз өлкөсүнүн жана Азиянын көп өлкөлөрүнүн социалдык баалуулуктарынын айырмасына көңүл бурат. Ал эч кимден өз көз карашын өзгөртүүнү талап кылбайт; жөн гана тарыхы жана керектөөлөрү ар башка коомдорго түшүнүп мамиле кылуу керектигин суранат. Ли Куандын өкмөтү билим берүү жаатына өзгөчө көңүл бурган. Бул жерде анын өз ишинде жетекчиликке алган 12 принцибинин айрымдары тууралуу айтпай кетүүгө болбойт:

• Коррупцияны пайда кылуучу факторлорду жоюу жана коррупция менен аёосуз күрөшүү;

• Адамдардын коопсуздугун жана нормалдуу жашоосун, өлкөдөгү туруктуулукту камсыз кылуу;

• Калктын билим деңгээлин тынымсыз жогорулатууга мамлекеттик масштабда кам көрүү (билимдүү билимдүүгө баш кошсун, билимдүүлөрдү тарбияласын);

• Билимдүүлөрдү чет өлкөлүк мыкты окуу жайларынан өлкөгө алып келип иштетүү;

• Ар бир сингапурлуктун англис тилин мыкты билишине жана ошол тилде билим алышына, компьютердик технологияларды мыкты өздөштүрүшүнө жетишүү;

• Сингапурлуктардын моралдык сапаттары жогору болушуна жетишүү;

• Өкмөттө жана парламентте иштөөгө талапкерлер шайлоолорго каржылык жактан кыйналбай катыша алышына шарт түзүү;

• Өкмөттүн ар бир мүчөсүнө жана мамлекеттик кызматкерлерге татыктуу эмгек акы төлөө, жеке ишкерлерге, банктарга, компанияларга ж. у. с. жагымдуу шарт түзүп берүү;

• Коомдун ар бир мүчөсү азыркы учурдун чыныгы билимдүү адамы болушуна жетишүү.

"Үчүнчү дүйнөдөн" "биринчи дүйнөгө"

Даярдаган:Орозобек Түгөлбаев

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

div#stuning-header .dfd-stuning-header-bg-container {background-image: url(http://nativewptheme.net/ninth/wp-content/uploads/2016/11/lady_2.jpg);background-size: cover;background-position: center center;background-attachment: scroll;background-repeat: no-repeat;}#stuning-header div.page-title-inner {min-height: 620px;}